Speech Frans van Houten op Erasmus Universiteit, opening van het academisch jaar, 5 september 2011: "Innovatie als een drijfveer voor verandering"


Gesproken woord heeft prioriteit

September 5, 2011

Goedemiddag dames en heren,


Zoals u wellicht weet heb ik een speciale band met Rotterdam en met de Erasmus Universiteit. Zo’n 30 jaar geleden heb ik op deze campus bedrijfseconomie gestudeerd; daar heb ik heel goede herinneringen aan. Ik denk ook met plezier terug aan de bedrijvigheid in Rotterdam die mij diverse baantjes heeft opgeleverd naast mijn studie. Ik heb als student-assistent nog wiskunde werkcolleges gegeven aan eerstejaars economie studenten. En ik had een prachttijd bij het Rotterdamsch Studenten Corps.

 

Nu sta ik hier weer, na al die jaren… In die tijd is er ongelooflijk veel veranderd. Met Rotterdam, met de Erasmus Universiteit, met Philips. En die transformaties houden niet op, integendeel. De hele wereld verandert in een steeds sneller tempo. U kent de trefwoorden: mondialisering en opkomende markten, vergrijzing en migratie, digitalisering, internet en de rol van sociale media.

 

Of we veranderingen nu als mooi of als pijnlijk ervaren, we kunnen ze niet tegenhouden. Er zit geen ‘Stop’ of ‘Restart’ knop op de wereld. Vandaag wil ik graag met u mijn visie delen hoe we door constante vernieuwing onderwerp kunnen zijn van veranderingen in plaats van lijdend voorwerp. Ik ga eerst in op innovatie en vernieuwing bij Philips, daarna op de noodzakelijke vernieuwing van Europa, Nederland en onze universiteiten.


Een vernieuwd Philips

 

In het bedrijfsleven moeten ondernemingen zich voortdurend heel snel aanpassen en kunnen niet teren op hun verleden. In een paar jaar tijd heeft Google de positie van Microsoft uitgehold, Apple die van Nokia. We leven in een 24/7 wereld, waarin concurrentievoordelen snel verloren gaan. En Philips moet overal strijd leveren met snelle, agressieve concurrenten, niet in de laatste plaats de nieuwe spelers die vanuit Azië de wereld bestormen.

 

De markt, de wensen van de klant, de concurrentie: het verandert in een razend tempo. In zo’n wereld moet je via vernieuwing en innovatie een voorsprong nemen. Dat begint bij een origineel product dat inspeelt op behoeften van de gebruiker. Een goed product vereist geavanceerde technologie, top design en strategisch intellectueel eigendom. Als je geen goede engineering in huis hebt, kun je geen kwaliteitsproduct maken. Bij Philips zijn we trots op onze enorme kracht als uitvinders en ontwerpers en ik wil die kracht verder versterken.

 

Tegelijkertijd weten we bij Philips dat je er met techniek en ontwerp alléén niet komt. ‘Innovation’ is meer dan ‘invention’. Een uitvinding wordt pas een innovatie als je het product met succes verkoopt. Je business model, de marketing, de verkoopkanalen, je interne organisatie, dat moet allemaal kloppen. En je moet sneller en beter zijn dan de concurrentie. Pas dan kun je met een innovatie waarde creëren. Een innovatieve onderneming moet dus niet alleen goed kunnen uitvinden; ze moet ook zichzèlf steeds opnieuw uitvinden.

 

Innovatie is de core business waar Philips voor staat. Het is onze ambitie om door innovatie een winnaar van Philips te maken. Die ambitie is realistisch want Philips heeft enorme potenties: de inventiviteit van onze onderzoekers en ontwerpers; de kracht van ons merk; onze mondiale aanwezigheid en toegang tot verkoopkanalen; onze topproducten; en de inzet van al onze mensen. Om die potentie uit te buiten verhogen wij nu onze investeringen in R&D, ondanks de huidige economische tegenwind. Maar wat nog belangrijker is: wij willen onze investeringen in innovatie veel effectiever maken.

 

Onze productportfolio speelt in op belangrijke mondiale trends als vergrijzing, duurzame energie oplossingen en de trend om gezonder te willen leven. We hebben gekozen voor nieuwe groeimarkten: gezondheidszorg, energiezuinige verlichting en consumer lifestyle.
We hebben dus een goed uitgangspunt en grote kansen, maar dat is niet genoeg; je moet snel zijn en je strategie consequent en ambitieus uitvoeren.

 

Vergelijk het met een sessie simultaan schaken. We hebben de juiste borden uitgekozen. Maar om onze wedstrijden te winnen, moeten we alle zetten goed uitvoeren en wel snel, want bij simultaan schaken kun je niet lang nadenken. Nu gaat het om effectiviteit in de hele waardeketen van de onderneming, om de goede en snelle uitvoering van de strategie. En daar schort het aan. Meer durf, tempo en ondernemerszin is van groot belang.

 

Hoe gaan we bij Philips die effectiviteit en uitvoering verbeteren en versnellen? Door onze cultuur en organisatie aan te passen aan deze tijd. We zijn een organisatie met meer dan 70 businesses die in meer dan 100 landen opereren. Onze visie is die van een gediversifieerd bedrijf waarbij de onderdelen dynamisch ondernemen, met oog voor de wensen van hun lokale markt en met verschillende business models.

 

Sinds mijn aantreden als CEO van Philips zijn we een radicale interne vernieuwing gestart met het programma ‘Accelerate!’. Met dit programma willen we in de eerste plaats de cultuur binnen Philips veranderen. Onze medewerkers moeten zich sterk genoeg voelen om zelf verantwoordelijkheid te nemen en snel tot actie over te gaan. Ze moeten zich meer als ondernemers durven gedragen. En we hebben een aantal prachtige voorbeelden. Bij Consumer Lifestyle hebben we in twee jaar tijd de omzet van docking stations voor MP3 spelers en mobiele telefoons opgevoerd van nul naar meer dan 100 miljoen Euro. Dat kon alleen door het initiatief van een kleine groep mensen die de kans zag en greep. Healthcare in Best zette succesvol in op Image Guided Intervention, waarmee hartoperaties veel simpeler en veiliger verlopen. Bij Lighting focussen we op LED verlichting. Ik zie graag meer van dit soort voorbeelden van ondernemerschap en duidelijke keuzes.

 

Verder gaan we veel meer aandacht besteden aan de specifieke behoeften op lokale markten en daarmee lokaal ondernemerschap stimuleren. Daarom geven we lokale mensen de ruimte op de lokale behoeften in te spelen en invloed te hebben op het wereldwijde productbeleid. In Brazilië zetten ze immers anders koffie dan in Nederland. En ziekenhuizen in China hebben andere behoeften dan die in de Verenigde Staten; One Size does NOT fit all. Juist door hun lokale bewegingsruimte groeit de omzet van onze healthcare sector in China met 25% per jaar.

 

Ook gaan we meer investeren, waarbij we durven inzetten op de markten en producten waar we nieuwe kansen zien. ‘Resource to win’ noemen we dat: als we echt willen winnen op de markt, moeten we daarvoor ook voldoende middelen durven inzetten. Je zou ook kunnen zeggen: “put your money where your mouth is.” Als dat betekent dat op de korte termijn de resultaten van een business unit onder druk komen, so be it. Duurzaam succes vereist ook volharding.

 

Last but not least: we willen een cultuur van transparantie en verantwoording. Als een beslissing verkeerd uitpakt - en dat zal wel eens gebeuren, dat hoort immers ook bij ondernemen – dan moet de verantwoordelijke snel en open informatie geven, en support vragen. Dan kunnen we waar nodig de strategie of tactiek snel bijstellen. Wij houden als topmanagement de vinger nadrukkelijk aan de pols en gaan daarbij fijnmazig te werk. Ik wil niet alleen weten wat de cijfers zijn voor de verkoop van LED-armaturen in Europa. Ik wil weten in welke landen de verkoop omhoog gaat en in welke landen niet. Dan kunnen we ondersteunende maatregelen nemen om te zorgen dat de achterblijvers ook goed gaan presteren.

 

Met Accelerate kunnen we Philips vernieuwen en de impuls geven om succesvol te innoveren. Maar niet alleen Philips heeft dit nodig. De huidige situatie vraagt ook om een hernieuwde push voor ondernemerschap en innovatie in Nederland en Europa. En … dat geldt ook voor onze universiteiten.


Universiteiten

 

Universiteiten als de Erasmus hebben zich sinds ik hier studeerde fors aan moeten passen. Ik denk aan de enorme toename van het aantal studenten. Aan de veranderende inhoud van vakgebieden. Aan nieuwe spelregels voor financiering. Aan toenemende internationale academische concurrentie.

 

Individuele universiteiten moeten zich nog meer specialiseren op hun sterke punten en daarin internationaal proberen te excelleren. Nederland heeft universiteiten die kunnen uitblinken. Maar dan moet iedere universiteit duidelijke keuzes maken. Alleen als we binnen Nederland het aantal opleidingen opschonen en onnodige doublures verwijderen, kunnen we onze slagkracht vergroten. De concurrentie is niet tussen Delft en Eindhoven, tussen Rotterdam en Tilburg; de echte concurrentie is tussen onze universiteiten en die in de rest van de wereld.

 

De nieuwe tijd vergt ook hechte samenwerking tussen universiteiten en ondernemingen. Innoveren doe je anno 2011 niet in je eentje, maar in een ecosysteem waarin verschillende bedrijven, overheden en kennisinstellingen nauw met elkaar samenwerken en waarin je de gebruikers vanaf het begin betrekt bij je inspanningen.

 

Als Philips werken wij met veel universiteiten samen in onderzoeksprogramma’s, zeker op het gebied van Healthcare. In Nederland hebben we een keur aan academische partners. Een paar voorbeelden: Philips was één van de architecten van CTMM, het Centre for Translational Molecular Medicine, waarin bedrijven en universiteiten met steun van de Nederlandse overheid samenwerken. Met de Universiteit van Utrecht hebben we doorbraken bereikt op het gebied van diagnostiek en behandelingen in kankerbestrijding met behulp van MRI; de VU en Philips werken samen op het gebied van nucleaire geneeskunde.

 

Met het Erasmus Medisch Centrum trekken we op in projecten van interventionele radiologie, oncologie, cardiologie en gynaecologie. Dit jaar hebben we bovendien kennis gemaakt met Medical Delta, het samenwerkingsverband op het gebied van biomedische technologie van universiteiten, universitaire ziekenhuizen en lokale overheden in Rotterdam, Delft en Leiden. Die kennismaking was erg positief en we praten inmiddels intensief met Medical Delta over de gezamenlijke ontwikkeling van op katheters gebaseerde diagnose- en behandelingstechnieken en over minimaal invasieve chirurgie. Ik hoop van harte dat de samenwerking van Philips met Medical Delta doorzet en tot mooie innovaties leidt. 

Wij willen ver gaan. In China doen we zelfs gemeenschappelijke product-concept ontwikkeling met universiteiten, bijvoorbeeld voor het effectief wassen en schoonmaken van groente - heel relevant gezien de zorgen rond chemische vervuiling in China. Dit soort samenwerking kan ook buiten China, als universiteiten bereid zijn om de brug tussen theorie en praktijk te slaan, en om ook in toegepast onderzoek te participeren. Bovendien vereist het dat universiteiten meer ondernemingszin tonen.

 

Europa en de rol van Nederland

 

Ook regio’s en landen moeten zich radicaal kunnen vernieuwen. Europa biedt een prachtig voorbeeld hoe noodzakelijk en moeizaam dat kan zijn. Al zestig jaar lang is Europa bezig om zich keer op keer, met horten en stoten, opnieuw uit te vinden in de EU. Op dit moment proberen de eurolanden hun jonge monetaire unie te transformeren. Dat gaat niet zachtzinnig. Individuele landen, inclusief Nederland, willen hun nationale bevoegdheden niet graag opgeven. Maar we weten dat het belang van alle Europeanen de dupe is, wanneer iedere lidstaat alleen aan zijn eigen nationale belang werkt en alleen maar de positieve, economische voordelen aanvaardt, die we ook hier in ons eigen land als vanzelfsprekend ervaren.

 

Europa is voor Nederland van eminent belang, nu en in de toekomst. Ieder jaar gaat ongeveer drie kwart van onze export naar Europa, en een aanzienlijk deel naar Zuid Europa. Het totaal van de export naar Zuid Europese landen, die onder Eurodruk staan, bedraagt meer dan onze jaarlijkse export naar Brazilië, Rusland, India en China samen. Als Europa in problemen komt zal dat onze welvaart en ons welzijn drastisch aantasten. In plaats van in onszelf gekeerd afgeven op Europa moeten we opnieuw leiderschap tonen in het versterken van de Europese Unie en een prominente rol voor de Europese Commissie. Want laten we niet vergeten dat Nederland aan de wieg heeft gestaan van Europa en de Europese Unie. Daarbij is het zaak voortvarend te handelen en dient Europa zo snel mogelijk stappen te zetten in de richting van een grotere financiële discipline.

 

Natuurlijk kan het pijnlijk zijn verworvenheden of wijsheden uit het verleden los te laten, om soevereiniteit te poolen op een hoger, Europees niveau. We zijn allemaal gehecht aan onze geschiedenis en daar kun je kracht uit putten. Maar we moeten onze historische trots en wortels gebruiken als springplank naar de toekomst, niet als knellend keurslijf dat ons belemmert bij het grijpen van kansen, bij innovatie. Wie tegen beter weten in vast probeert te houden aan de zekerheden en rechten van gisteren, mist onherroepelijk de kansen van morgen. Dus verandering is geboden, juist ook voor Europa. Status Quo is geen optie, we moeten nu kiezen voor een sterkere Eurozone, met meer monetaire, fiscale en economische integratie, en met eerlijke, afdwingbare afspraken tussen de leden. Laat Europa de huidige crisis niet vermorsen, maar gebruiken om zichzelf bestuurlijk en economisch te vernieuwen en om in te zetten op ondernemerschap en innovatie waarbij Europese bestuurders, ondernemingen en universiteiten de handen ineen slaan en nog nauwer samenwerken. 

 

Op hetzelfde moment groeit Azië snel en is ambitieus. Wij kunnen een voorbeeld nemen aan de inzet van veel Aziatische landen om hun economie en bedrijven te versterken en aan hun investeringen in onderzoek en technisch onderwijs. In Europa zeiden we tien jaar geleden al, in de Lissabon agenda, dat we meer gingen investeren in R&D. Dat doen we nog steeds niet. Laat de overheid, juist in een tijd van crisis, het voortouw nemen bij ondersteuning van innovatie en nieuwe techniek. Niet alleen door eigen onderzoek, subsidies of belastingaftrek. De overheid kan ook helpen door als eerste grote klant innovatieve producten een vliegende start te geven op de markt.  Dat doen ze in de VS en China veel beter dan in Europa. Via gerichte investeringen in innovatie kan de overheid bovendien vele miljarden euro’s bezuinigen, bijvoorbeeld op gezondheidszorg en op straatverlichting. Investeer jezelf dus uit de crisis.

 

Ik ben zeker geen doemdenker, integendeel! De opkomst van Azië kan een win-win situatie betekenen voor Europa, maar dan moeten we onszelf wel wakker schudden. We maken in Europa veel te weinig voortgang met flexibilisering van de arbeidsmarkt, met het bevorderen van bèta talent, met het stimuleren van ondernemerschap en innovatie, met een vermindering van de bureaucratie, met een toename van venture capital.

 

Dat geldt ook voor Nederland. We schuiven pijnlijke maar noodzakelijke sociale en economische ingrepen te lang voor ons uit. We realiseren ons onvoldoende hoe de rest van de wereld verandert en wat voor invloed dat op ons heeft. In een zo internationale economie als Nederland wordt de boterham aan de andere kant van de dijk gesmeerd! Door gebrek aan visie en leiderschap kan populisme gedijen en keren we ons naar binnen. Het idee dat we het in ons mooie eigen landje allemaal zelf wel oplossen en dat we geen pottenkijkers uit Brussel nodig hebben, klinkt verleidelijk, maar het is een non-starter. Van introspectie en vijandigheid tegenover Europa wordt Nederland echt geen spat competitiever, integendeel. Laten we in plaats daarvan als Nederland de Europese agenda serieus pushen. Laten we die harde besluiten nemen; laten we eigen talent koesteren en buitenlands talent uitnodigen; laten we onze sociale en economische stabiliteit niet in de waagschaal stellen; en laten we ondernemerschap en innovatie bevorderen.

 

Conclusie

 

Dames en heren, ik besluit. Of het nu gaat om ondernemingen, landen of universiteiten, vernieuwing is onze uitdaging. Als we mee willen gaan met de veranderingen om ons heen, moeten we onszelf durven transformeren. Wie dat doet, kan profiteren van verandering. Wie dat niet doet, krijgt het zwaar te verduren. Ik wens alle bestuurders en docenten van de EUR, van hoog tot laag, veel succes en sterkte toe op hun reis van vernieuwing.

 

Tot slot zou ik alle studenten aan het begin van dit nieuwe academisch jaar deze raad willen meegeven: wees bereid om te veranderen en kijk over de grenzen van je huidige, comfortabele wereld heen. Ook jullie staan voor een uitdaging. Weet dat je in de nieuwe wereld hard zult moeten werken voor succes. Investeer dus in je eigen vaardigheden. Zoek de uitdaging op, we hebben nieuwe kennis nodig om een duurzame wereld te bereiken. Wees een bondgenoot van de toekomst door ondernemend en innovatief te zijn. Leer tegelijk loyaal samen te werken, want dat is essentieel om succes te behalen. Door open te staan voor verandering en kansen te grijpen, neem je je lot in eigen handen. Daar wens ik jullie veel succes mee.

 

Ik dank u voor uw aandacht.

 

Click here to read the English version of the speech